Afleiding door aanraakschermen
Even de temperatuur aanpassen, een ander nummer of de volgende podcast kiezen of een bestemming invoeren. Het lijken kleine handelingen. Maar wanneer je daarvoor op een scherm moet zoeken, kijken je ogen even niet naar het verkeer. Hoe gemakkelijk laat jouw auto zich bedienen terwijl je rijdt?
Onderzoek van het Allianz Center for Technology brengt de risico’s opnieuw onder de aandacht. Allianz schat dat afleiding bij ongeveer één op de drie verkeersongevallen een rol kan spelen. Dat cijfer gaat over afleiding in het algemeen, niet uitsluitend over aanraakschermen. Het is bovendien een schatting op basis van verschillende onderzoeksbronnen, geen rechtstreeks geteld aandeel schermongevallen.
Het onderzoek laat wel zien dat de bediening verschil maakt. In een praktijktest met twee elektrische automodellen lag de totale wegkijktijd voor dezelfde taken bij de efficiëntere interface tot 25 procent lager. Ook het soort handeling telt: tekst invoeren vroeg meer visuele aandacht dan een eenvoudige veegbeweging.
De verantwoordelijkheid ligt dus ook bij de constructeur. Allianz pleit ervoor om functies zoals ruitenwissers, verlichting en ontwaseming snel en intuïtief bereikbaar te maken. Een bestuurder heeft een auto nodig die zich eenvoudig laat bedienen.
Maar wat kunnen we daar in de rijopleiding mee doen? Naast voertuigbeheersing en verkeersinzicht kunnen we ook de keuzes rond bediening bespreekbaar maken: wat bereid je voor, wat heb je onderweg nodig en wat kan wachten?
Van weten naar oefenen
De onderstaande oefeningen zijn didactische voorstellen naar aanleiding van het onderzoek. Ze richten zich op drie vaardigheden: de bediening kennen, de rit voorbereiden en bewust kunnen uitstellen.
1. Verken de bediening vóór vertrek
Laat de leerling in de geparkeerde auto de ontwaseming, ruitenwissers, verlichting, alarmlichten, temperatuur en het volume bedienen.
Vraag niet alleen waar iets zit, maar ook hoeveel zoekwerk het vraagt. Moet de leerling een menu openen? Is duidelijk of de functie ingeschakeld is? Wat doet die wanneer de bediening niet meteen lukt? Lukt het zonder lang kijken?
Zo wordt het verschil bespreekbaar tussen een functie kunnen vinden en ze vlot kunnen gebruiken.
2. Laat de leerling de auto vertrekklaar maken
Geef een concrete opdracht: “We vertrekken naar een onbekend adres. Maak jezelf en de auto klaar.”
Laat de leerling zelf nadenken over navigatie, temperatuur, muziek en telefooninstellingen. Bespreek vóór vertrek welke handelingen al gebeurd zijn en wat anders mogelijk onderweg aandacht zou vragen.
Geef de checklist pas achteraf. Anders oefent de leerling vooral het volgen van jouw aanwijzingen, terwijl je juist zelfstandig vooruitdenken wilt stimuleren.
3. Bespreek: nu, later of eerst veilig parkeren?
Leg stilstaand enkele situaties voor. Je wilt een ander nummer horen. De navigatie stelt een andere route voor. De ruiten beginnen aan te dampen. Er verschijnt een onbekende melding.
Laat de leerling telkens een keuze maken en die toelichten. Wat vraagt onmiddellijke aandacht? Wat kan wachten? Wanneer is een veilige parkeerplaats zoeken de aangewezen stap?
Bij noodzakelijke functies zoals ontwaseming bespreek je ook wat de leerling doet wanneer bedienen niet meteen lukt. Het doel is onderscheid leren maken tussen wat dringend is en wat alleen dringend aanvoelt.
4. Vergelijk de beschikbare bediening
Laat de leerling geparkeerd dezelfde functie bedienen via de mogelijkheden die de auto biedt: bijvoorbeeld een fysieke knop, het scherm of spraakbediening.
Welke manier vraagt het minste zoeken? Is meteen duidelijk of de opdracht gelukt is? Wat gebeurt er wanneer een spraakopdracht verkeerd wordt begrepen?
Zo onderzoek je samen wat in deze auto bruikbaar is, zonder vooraf één bedieningswijze als beste aan te wijzen.
5. Maak uitstellen onderdeel van de rijles
Spreek vóór vertrek af dat niet noodzakelijke instellingen mogen wachten. Gebruik tijdens de rit alleen bedieningswensen die vanzelf ontstaan; lok geen afleiding uit.
Bespreek achteraf: “Wilde je onderweg iets aanpassen? Wat heb je beslist? Wat maakte wachten gemakkelijk of moeilijk?”
Ook iets ongewijzigd laten kan een bewuste bestuurderskeuze zijn.
Geen wedstrijd in multitasken
Maak van deze oefeningen geen snelheidstest. Laat leerlingen tijdens het rijden geen ingewikkelde schermtaken uitvoeren om te demonstreren hoe afleidend die zijn. Het leerdoel is dat ze hun aandacht leren beschermen.
Daarbij blijft de verantwoordelijkheid gedeeld. Een goede rijopleiding kan bestuurders helpen om doordachte keuzes te maken. Constructeurs moeten zorgen voor bediening die zo weinig mogelijk aandacht opeist.
De vraag in de rijles wordt dan: weet je hoe je deze functie bedient, én kun je beslissen wanneer je dat beter uitstelt?

Bert De Meyer
Directeur Ontwikkeling Rijschool Traffix
Auteur boek en bezieler podcastreeks Rijopleiding is Mensenwerk

Info over rijlessen voor alle rijbewijzen, theoriecursussen, vormingsmomenten volgen bij Traffix: Klik hier
Boek over rijopleiding: Rijopleiding is Mensenwerk: Klik hier
Podcastreeks over rijopleiding beluisteren op Spotify: Klik hier
Voortgezette opleiding voor wie al een rijbewijs bezit: Flowdrive
Voortgezette rijopleiding voor motards: ProRiders
Terugkommoment volgen: My Generation Drive
Rijlesgever worden: Alle info
Nascholingen Code 95: Transport Academy
